Regularny i nieregularny astygmatyzm — dlaczego nie każdy wymaga tej samej korekcji

Niewyraźne widzenie krawędzi, nakładające się na siebie kontury obiektów oraz cienie wokół liter podczas czytania stanowią częste dolegliwości towarzyszące wadom wzroku. Przy astygmatyzmie pacjenci zgłaszają również wyraźne pogorszenie ostrości widzenia po zmroku, gdy światła uliczne lub reflektory samochodów tworzą rozciągnięte smugi i aureole. Takie objawy pojawiają się niezależnie od odległości, w jakiej znajduje się obserwowany przedmiot, a ich nasilenie rośnie przy dłuższym wysiłku wzrokowym lub w warunkach słabego oświetlenia.

Mechanizm powstawania astygmatyzmu i podział na typy

Zniekształcenie obrazu w przypadku tej wady refrakcji wynika z nierównej krzywizny rogówki lub rzadziej samej soczewki oka. Przez taką budowę anatomiczną równoległe promienie światła załamują się w dwóch różnych płaszczyznach i tworzą wewnątrz gałki ocznej dwie linie ogniskowe zamiast jednego punktu skupienia. W oku miarowym rogówka ma kształt zbliżony do symetrycznego wycinka kuli, co pozwala na precyzyjne rzutowanie obrazu bezpośrednio na siatkówkę. Różnica mocy refrakcyjnej między głównymi południkami sprawia, że widziany świat ulega kierunkowemu zniekształceniu.

Większość diagnozowanych przypadków stanowi astygmatyzm regularny. Charakteryzuje się on dwoma głównymi południkami ustawionymi względem siebie pod kątem prostym, z równomierną i przewidywalną zmianą krzywizny pomiędzy nimi. Ten rodzaj wady daje się precyzyjnie opisać uporządkowanym schematem osi. Zupełnie inną specyfikę wykazuje astygmatyzm nieregularny. Występuje on wtedy, gdy południki nie są prostopadłe lub moc refrakcyjna zmienia się chaotycznie w obrębie jednej płaszczyzny. Taka budowa rogówki jest najczęściej wynikiem przebytych urazów, powstawania blizn lub rozwoju chorób takich jak stożek rogówki. Granica między tymi dwiema odmianami determinuje całe dalsze postępowanie medyczne i decyduje o możliwości zastosowania standardowej korekcji cylindrycznej.

Kryteria doboru korekcji przy złożonych wadach refrakcji

Wybór optymalnego rozwiązania optycznego zależy od precyzyjnie zmierzonej osi cylindra, analizy symetrii wady między obojgiem oczu oraz weryfikacji powtarzalności wyników uzyskiwanych w kolejnych badaniach. Oś cylindra wskazuje kierunek, w którym należy skompensować różnicę krzywizny rogówki, a nawet niewielki błąd w tym pomiarze odczuwalnie obniża komfort widzenia. Symetria wady wpływa na tolerancję zaleconych okularów lub soczewek, natomiast powtarzalność pomiarów pozwala wykluczyć wpływ czynników przejściowych, do których należy silne napięcie akomodacji oka.

Właściwa ocena tych parametrów opiera się na bezpośrednim badaniu. Konsultacja okulistyczna pozwala uporządkować wyniki poprzez refrakcję obiektywną, keratometrię oraz topografię rogówki. Dopiero na tej podstawie specjalista określa charakter wady i dopasowuje metody terapeutyczne. Astygmatyzm nierzadko występuje razem z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością. Takie połączenie zmienia rozkład linii ogniskowych względem siatkówki. W układzie krótkowzrocznym jedna lub obie linie ogniskowe leżą przed siatkówką, przy nadwzrocznym – za nią, a postać mieszana wymaga najbardziej złożonego podejścia do kompensacji optycznej.

Współistnienie wad najczęściej kieruje postępowanie w stronę doboru okularów z soczewkami sferocylindrycznymi lub miękkich soczewek torycznych. Przy wyższych wartościach wady, nietypowej budowie rogówki lub ze względu na tryb życia pacjenta rozważa się laserową modyfikację kształtu rogówki bądź procedury wewnątrzgałkowe.

Działająca od 1997 roku placówka Chirurgia Okulistyczna Zbigniew Wyrzykowski zajmuje się diagnostyką oraz zabiegami w obrębie przedniego odcinka oka. Specjalizuje się między innymi w chirurgii refrakcyjnej i operacjach powiązanych z usuwaniem zaćmy.

Przyjmowani pacjenci przechodzą kwalifikację medyczną, w trakcie której badający okulista w Łodzi ocenia grubość rogówki, stabilność wady refrakcyjnej w czasie oraz ogólne predyspozycje pod kątem możliwości wykonania korekcji laserowej lub wszczepienia soczewek fakijnych.

Astygmatyzm nie stanowi pojedynczego i jednolitego problemu optycznego. Jest to zbiór różnych wariantów anatomicznych różniących się mechanizmem powstawania, stopniem regularności krzywizny rogówki oraz obecnością współistniejących wad refrakcyjnych. Wybór odpowiedniej metody wyrównania wzroku nie opiera się wyłącznie na zniwelowaniu widocznych objawów, ale na dogłębnej analizie parametrów układu optycznego oka. Precyzyjne mapowanie krzywizny rogówki pozwala na ułożenie bezpiecznego planu postępowania medycznego, niezależnie od tego, czy opiera się on na tradycyjnej korekcji okularowej, czy na procedurach z zakresu chirurgii refrakcyjnej.